Havalar soğudu, sobalar kuruldu, kombiler ateşlendi. Acil servislerde ekim sonundan mart ayına kadar sürecek olan o hüzünlü sezon da başlıyor: karbonmonoksit zehirlenmeleri. Bu yazıyı bir hafta erken yazıyorum, çünkü karbonmonoksitle ilgili yapılabilecek her şey, soba yanmadan önce yapılır. Karbonmonoksit renksizdir, kokusuzdur, tatsızdır ve gözle görülmez. Doğalgaz kaçağının aksine kendini belli etmez. Kandaki oksijen taşıyıcısı hemoglobine, oksijenden yaklaşık iki yüz kat daha güçlü bağlanır. Yani soluduğunuz havada oksijen bolca bulunsa bile, hücrelerinize ulaşamaz. İnsan, oksijenin içinde boğulur. Kaynakları saymakla bitmez: bacası tıkalı ya da hiç temizlenmemiş sobalar, gece 'sıcak kalsın' diye kısılan sobalar, mangal ve semaverin içeri alınması, bacasız şofben, servisi yapılmamış kombi, garajda çalışır bırakılan araba, kapalı alanda çalıştırılan jeneratör veya motorlu pompa. Son yıllarda elektrik kesintilerinde kullanılan jeneratörler yeni bir tehlike kaynağı olarak eklendi. Belirtileri en tehlikeli tarafıdır, çünkü tam olarak gribe benzer: baş ağrısı, bulantı, baş dönmesi, halsizlik, dikkat dağınıklığı. İnsanlar bu yüzden 'üşütmüşüz' deyip yatağa girer ve bir daha kalkamaz. Şu iki ipucunu asla unutmayın: Evdeki herkesin, hatta kedinin köpeğin bile aynı anda aynı şikâyetle hastalanması ve evden çıkınca şikâyetlerin geçip eve dönünce yeniden başlaması. Bunlardan biri varsa, konu grip değildir. Yapılması gerekenler basit ve ucuzdur. Sezon başında bacanızı mutlaka temizletin, ehil kişiye baca ve soba borusunun eğimini, dirseklerini kontrol ettirin. Kombinizin yıllık bakımını yaptırın. Mangalı, semaveri, ızgarayı hiçbir gerekçeyle kapalı alana almayın; sönmüş görünen kor, en tehlikeli dönemindedir. Soba borusunu gece kapatmayın, 'kömür ziyan olmasın' diye hava deliğini kısmayın. Odada parmak kalınlığında da olsa bir havalandırma boşluğu bırakın. Ve en önemlisi: fiyatı birkaç yüz lirayı geçmeyen, TSE belgeli bir karbonmonoksit dedektörü alın. Yatak odasının ve sobanın bulunduğu odanın duvarına takın, pilini yılda bir değiştirin. Bu cihaz, bu ülkede her yıl onlarca aileyi kurtarabilecek kadar ucuz ve kolay bir çözümdür. Şüphelendiğiniz anda ne yapmalı? Önce pencereleri ve kapıyı sonuna kadar açın, evdeki herkesi ve hayvanları dışarı çıkarın, 112'yi arayın. Elektrik düğmesine, çakmağa dokunmayın. Kimseyi 'bir şeyi yok, uyusun' diye içeride bırakmayın; bilinci kapalı kişiyi mutlaka dışarı taşıyın. Siz de içeride kalmayın, kurtarmaya giderken zehirlenen yakınlar her yıl karşımıza çıkıyor. Tedavide yüksek akımlı oksijen, bazı durumlarda ise basınç odası tedavisi uygulanır; bu yüzden hastaneye gelmek önemlidir. Zehirlenmenin üzerinden haftalar geçtikten sonra unutkanlık, dikkat ve denge bozukluğu gibi geç sinir sistemi bulguları ortaya çıkabilir; bu da erken ve doğru tedavinin neden önemli olduğunu gösterir. Bir baca temizliği, bir dedektör, bir açık pencere. Bu kışı bu üç şey kurtarabilir.   Şüphelendiğiniz an — sırasıyla ▪ Kapı ve pencereleri sonuna kadar açın ▪ Herkesi ve evcil hayvanları dışarı çıkarın ▪ 112'yi arayın ▪ Elektrik düğmesi ve çakmağa dokunmayın ▪ Bilinci kapalı kişiyi içeride bırakmayın, taşıyın ▪ Siz de içeride kalmayın; kurtarıcılar da zehirlenir